Dân gian Việt có câu mùng năm, mười bốn, hai mươi ba, đi chơi cũng lỗ nữa là đi buôn, chỉ ba ngày nguyệt kỵ trong mỗi tháng âm lịch mà nhiều người tránh làm việc lớn. Ngoài ra còn những ngày tam nương, ngày rằm và mùng một mang ý nghĩa riêng. Đây là phong tục và niềm tin, nên hiểu như một phần văn hoá, đừng để nó trói tay mình.
Chào bạn, đây là Nhà Sưu Tập. Con số không chỉ nằm trên sim hay biển số, nó còn nằm trên tờ lịch. Tập này mình kể về những ngày được coi là tốt xấu theo con số, và cách ông bà mình sống với chúng.
Mùng năm, mười bốn, hai mươi ba
Ba ngày này được gọi là ngày nguyệt kỵ. Câu ca dao mùng năm, mười bốn, hai mươi ba, đi chơi cũng lỗ nữa là đi buôn được nhiều thế hệ truyền miệng, nhất là trong giới buôn bán.
Một cách giải thích dân gian phổ biến là cộng các chữ số của mỗi ngày: năm là năm, một với bốn là năm, hai với ba là năm. Số năm ở đây được cho là con số của vua chúa thời xưa, dân thường tránh làm việc lớn vào những ngày ấy. Đây là một cách giải thích được truyền lại, không ai chứng minh được nguồn gốc thật.
Nhiều người vẫn tránh khai trương, xuất hành xa, ký hợp đồng lớn vào ba ngày này. Có người không tin, nhưng vẫn tránh cho người lớn trong nhà yên lòng.
Ở một số nơi, người ta đặc biệt kiêng ngày mùng năm tháng Giêng, ngày đầu năm làm việc lại sau Tết.
Thú vị là nhiều người trẻ không biết câu ca dao, nhưng vẫn nghe bố mẹ dặn đừng đi xa ngày mùng năm. Niềm tin cứ thế đi qua các thế hệ, có khi rời khỏi lời giải thích ban đầu mà chỉ còn lại lời dặn.
Ngày tam nương
Ngày tam nương là những ngày mùng ba, mùng bảy, mười ba, mười tám, hai mươi hai và hai mươi bảy âm lịch. Theo dân gian, đó là những ngày xấu, không nên làm việc trọng đại như cưới hỏi, động thổ, khai trương.
Tên gọi tam nương gắn với những câu chuyện truyền miệng về ba người đàn bà đẹp trong lịch sử Trung Hoa, được cho là đem lại tai hoạ. Câu chuyện có nhiều dị bản, mình chỉ kể như một tích xưa.
Cộng ba ngày nguyệt kỵ với sáu ngày tam nương, mỗi tháng có tới chín ngày bị coi là không đẹp. Nếu tránh hết, những việc cần làm sẽ dồn vào số ngày còn lại.
Đó là lý do nhiều gia đình chỉ để ý ngày xấu cho những việc thật lớn như cưới xin, dựng nhà, còn việc thường ngày thì vẫn làm bình thường.
Rằm, mùng một và những ngày đẹp
Ngược với ngày kiêng, có những ngày được coi trọng. Ngày rằm, tức ngày mười lăm âm lịch, và ngày mùng một là những ngày nhiều gia đình thắp hương, đi chùa, ăn chay.
Người buôn bán hay để ý ngày mùng một: mở hàng đầu tháng thuận lợi thì tin cả tháng suôn sẻ. Vì vậy có người kiêng cho nợ, kiêng làm vỡ đồ trong ngày này.
Còn có khái niệm ngày hoàng đạo, giờ hoàng đạo theo lịch truyền thống, được dùng khi chọn ngày cưới, ngày khai trương. Việc tính ngày giờ này theo những phép tính của lịch âm và can chi, mỗi người xem có thể cho kết quả khác nhau.
Những ngày đẹp này cũng như ngày kiêng, là cách người xưa tạo nhịp cho đời sống, có lúc nghỉ, lúc làm, lúc tưởng nhớ.
Chọn ngày khai trương, cưới hỏi thế nào cho nhẹ?
Nếu gia đình bạn coi trọng ngày tốt xấu, hãy chọn ngày sớm để có thời gian sắp xếp. Một lịch chọn vội thường dồn vào ngày đẹp còn sót lại, có khi rất bất tiện cho khách mời.
Nếu bạn không tin lắm nhưng người lớn tin, hãy tránh những ngày người lớn lo ngại. Cái giá của việc tránh là nhỏ, cái được là gia đình yên lòng.
Đừng để ngày tốt xấu thành lý do trì hoãn mãi một việc cần làm. Có những cơ hội không chờ ngày đẹp, như một hợp đồng phải ký trước hạn.
Và cảnh giác với những dịch vụ chọn ngày đòi phí cao kèm lời hứa thịnh vượng. Ngày đẹp nhất cho việc khai trương là ngày bạn đã chuẩn bị kỹ nhất.
Con số trên tờ lịch và nhịp sống hôm nay
Ngày nay, nhiều người trẻ không còn nhìn lịch âm hằng ngày. Nhưng những dịp lễ lớn, những việc trọng đại vẫn kéo họ về với tờ lịch có ngày âm, có giờ hoàng đạo.
Lịch bloc treo tường, với từng tờ xé mỗi sáng, vẫn còn trong nhiều gian bếp. Mỗi tờ có ngày dương, ngày âm, có khi có cả lời khuyên nên làm gì, kiêng gì. Nó là một cách giữ nhịp văn hoá rất bình dị.
Biết những con số này giúp mình hiểu ông bà, hiểu vì sao có những việc phải đợi, có những ngày phải tránh. Và hiểu rồi thì tôn trọng, dù mình có tin hay không.
Câu hỏi để bạn nghĩ: lần gần nhất bạn hoãn một việc vì ngày không đẹp là khi nào, và nếu không hoãn thì bạn nghĩ điều gì sẽ xảy ra.
Câu hỏi thường gặp
Ngày nguyệt kỵ là những ngày nào?
Là ngày mùng năm, mười bốn và hai mươi ba âm lịch hằng tháng. Dân gian có câu mùng năm, mười bốn, hai mươi ba, đi chơi cũng lỗ nữa là đi buôn để nhắc tránh làm việc lớn những ngày này.
Ngày tam nương gồm những ngày nào?
Theo dân gian, đó là các ngày mùng ba, mùng bảy, mười ba, mười tám, hai mươi hai và hai mươi bảy âm lịch. Nhiều người tránh cưới hỏi, động thổ, khai trương vào những ngày này.
Có nên khai trương vào ngày nguyệt kỵ không?
Nếu bạn và gia đình tin thì nên tránh cho yên lòng. Nếu không tin và việc cần gấp, đó là lựa chọn của bạn. Điều quan trọng hơn là chuẩn bị chu đáo cho ngày khai trương.
Giờ hoàng đạo là gì?
Là những khung giờ được coi là tốt trong ngày theo cách tính của lịch truyền thống dựa trên can chi. Người ta dùng khi chọn giờ cưới, giờ khai trương, giờ xuất hành.
Vì sao người buôn bán coi trọng ngày mùng một?
Vì họ tin mở hàng đầu tháng suôn sẻ thì cả tháng thuận lợi. Do đó có nơi kiêng cho nợ, kiêng làm vỡ đồ hay cãi nhau vào ngày này.
