Người sưu tập tử tế có một bộ luật không ai viết ra nhưng ai trong giới cũng hiểu: không tạo người mua ảo, không bịa giao dịch để đẩy giá, không giấu khuyết điểm của món mình bán, không ép người đang cần, và giữ giá nhất quán. Bộ luật ấy giữ cho cả giới chơi đáng tin, và giữ cho chính người chơi ngủ ngon.
Chào bạn, đây là Nhà Sưu Tập. Thú chơi nào cũng có lúc dính tới tiền, và chỗ nào có tiền thì có cám dỗ. Tập này mình đi qua từng điều trong bộ luật bất thành văn đó, kèm những tình huống cụ thể.
Không tạo người mua ảo, không bịa giao dịch
Cách thổi giá phổ biến nhất là tạo cảm giác có nhiều người đang muốn. Nhờ người quen vào hỏi giá, trả giá cao trên một sàn rồi rút, rao rằng có người vừa đặt cọc. Người mua thật nhìn vào tưởng món đồ đang được săn, vội trả giá cao.
Một cách khác là bịa giao dịch: kể rằng cái tên tương tự vừa bán được một khoản lớn, con số tương tự vừa được hỏi mua với giá cao, trong khi không hề có giao dịch nào như vậy.
Những chiêu này có thể giúp bán được một lần. Nhưng khi người mua phát hiện, và họ thường phát hiện, uy tín của người bán mất sạch. Giới sưu tập nhỏ, tin xấu lan nhanh.
Quy tắc đơn giản: chỉ nói những gì là thật và kiểm chứng được. Nếu không có ai hỏi, đừng nói là có người hỏi.
Cũng đừng nhờ bạn bè vào bình luận khen món mình đang rao, hay dùng nhiều tài khoản để tự hỏi tự trả lời. Người mua tinh ý nhận ra rất nhanh, và một khi họ thấy một lời khen giả, họ sẽ nghi ngờ cả những lời thật.
Không giấu khuyết điểm
Món nào cũng có điểm yếu. Một tên miền có thể có phí gia hạn cao, từng gắn với một trang không hay, có cách đọc thứ hai dễ gây hiểu lầm. Một sim có thể chưa đứng tên chính chủ, còn nợ cước. Một chiếc xe kèm biển đẹp có thể không giữ được biển khi sang tên.
Người bán tử tế nói trước những điểm yếu đó. Người mua có quyền biết để quyết định. Giấu đi rồi để người mua tự phát hiện sau khi trả tiền là cách nhanh nhất để biến một giao dịch thành một cuộc tranh cãi.
Nói ra khuyết điểm không làm món đồ mất giá nhiều như bạn sợ. Ngược lại, nó làm người mua tin những gì bạn nói về ưu điểm.
Một mẹo: liệt kê ra giấy ba điểm yếu của món mình định bán trước khi rao. Nếu bạn không nghĩ ra điểm yếu nào, có lẽ bạn chưa nhìn kỹ.
Không ép người đang cần
Có những lúc người tìm tới bạn đang rất cần: một tiệm vừa đặt tên xong, in bảng hiệu xong mới biết tên miền đã có người giữ; một doanh nghiệp vừa trúng thầu cần số điện thoại dễ nhớ ngay. Họ ở thế yếu.
Người đầu cơ nhìn thấy thế yếu đó và đẩy giá lên. Người sưu tập tử tế nhìn thấy và không lợi dụng. Giá họ đưa ra không phụ thuộc vào việc người hỏi đang gấp đến đâu.
Đặc biệt với tên trùng tên doanh nghiệp, tên thương hiệu của người hỏi, ép giá không chỉ là chuyện đạo đức mà còn có thể bị coi là bằng chứng của ý xấu trong tranh chấp.
Lòng tốt ở đây không phải là cho không. Bạn vẫn có quyền đặt giá hợp lý cho món mình đã giữ, đã chăm. Chỉ là giá đó không nên thay đổi theo mức tuyệt vọng của người mua.
Giữ giá nhất quán
Nhất quán nghĩa là cùng một món, bạn đưa ra cùng một mức giá cho mọi người hỏi trong cùng một thời điểm. Không đòi người trông giàu có cao hơn, không đòi người trông dễ tin cao hơn.
Giá có thể thay đổi theo thời gian, khi thị trường thay đổi hay chi phí giữ thay đổi. Nhưng thay đổi đó nên có lý do bạn giải thích được.
Nhất quán giúp người mua tin bạn. Họ biết rằng giá mình nhận được là giá thật, không phải giá được may đo để vắt kiệt túi tiền của mình.
Người giữ nhiều tên, nhiều số thường có một bảng giá theo nguyên tắc riêng để giữ nhất quán. Nguyên tắc cụ thể là chuyện của mỗi người, điều quan trọng là có nguyên tắc và giữ nó.
Vì sao luật bất thành văn có lợi cho chính mình?
Người ta hay nghĩ trung thực là thiệt. Nhưng trong một giới chơi nhỏ, nơi người mua hỏi han nhau, uy tín là tài sản lớn nhất. Một người bán nổi tiếng thật thà sẽ được giới thiệu, được tin, được người mua quay lại.
Người đã từng lừa một lần thì phải tìm người mua mới mãi, vì người cũ không quay lại và còn kể cho người khác.
Hơn nữa, sống theo luật bất thành văn giúp thú chơi luôn là niềm vui. Không phải nhớ mình đã nói dối ai điều gì, không phải lo một ngày bị vạch mặt.
Câu hỏi để bạn tự soi: nếu người mua món đồ gần nhất của bạn biết hết mọi điều bạn biết về nó, họ có còn mua ở mức giá đó không.
Câu hỏi thường gặp
Nói có người khác đang hỏi mua có phải là lừa không?
Nếu thật sự có người hỏi thì không. Nếu bịa ra để tạo áp lực cho người mua, đó là một hình thức thổi giá thiếu trung thực, làm mất uy tín khi bị phát hiện.
Có cần nói hết khuyết điểm khi bán không?
Nên nói những điểm ảnh hưởng tới quyết định của người mua, như phí gia hạn cao, tình trạng đứng tên, lịch sử của tên hay số. Người mua có quyền biết những điều đó.
Người mua cần gấp thì có được tăng giá không?
Về mặt quy định thì giá là thoả thuận, nhưng đẩy giá vì người mua đang gấp là hành xử không đẹp. Giữ giá nhất quán bất kể hoàn cảnh người hỏi là cách người sưu tập tử tế làm.
Làm sao biết người bán có đang thổi giá không?
Hỏi bằng chứng cho những lời như đã có người trả giá cao, xem giá của họ có nhất quán qua thời gian không, và hỏi người khác trong giới về uy tín của họ.
Giữ giá nhất quán có nghĩa là không bao giờ giảm giá?
Không. Bạn vẫn có thể giảm giá khi có lý do, như muốn buông bớt bộ sưu tập. Nhất quán nghĩa là cùng thời điểm thì mọi người hỏi đều nhận cùng mức giá.
