Tên địa danh làm tên miền có một cái duyên riêng: nó chạm vào tình quê, hợp với dịch vụ địa phương và đặc sản vùng. Nhưng đây cũng là loại tên dễ sai nhất, vì một địa danh có thể trùng tên ở nhiều tỉnh, ranh giới hành chính thay đổi theo thời gian, và người viết giới thiệu rất hay gán nhầm nơi này sang tỉnh khác.
Chào bạn, đây là Nhà Sưu Tập. Ai sinh ra ở một làng quê đều có lúc muốn giữ cái tên của quê mình trên mạng. Tập này mình kể những cái hay, những cái bẫy, và một vài lần sai khiến chính người làm lâu năm phải đỏ mặt.
Vì sao người ta mê giữ tên địa danh?
Lý do đầu tiên là tình cảm. Tên làng, tên xã, tên con sông tuổi thơ là thứ người ta muốn giữ, không để ai dùng bừa. Nhiều người giữ tên quê chỉ để đó, chờ một ngày làm trang giới thiệu về quê.
Lý do thứ hai là thực dụng: dịch vụ địa phương. Một nhà xe, một khách sạn nhỏ, một quán đặc sản hay có khách tìm theo tên nơi chốn ghép với dịch vụ. Tên ghép đó rất đúng nhu cầu.
Lý do thứ ba là đặc sản và làng nghề. Tên một loại sản vật gắn với tên vùng, một làng gốm, làng lụa, làng nón, mang theo cả câu chuyện văn hoá. Người làm du lịch, người bán đặc sản đều có thể cần.
Có người còn gom cả bộ địa danh: một loại sản vật ở nhiều tỉnh, mỗi tên một vùng. Như mình đã nói ở tập sưu tập theo bộ, giá trị của bộ đó nằm nhiều ở sự trọn vẹn.
Bẫy thứ nhất: địa danh trùng tên
Việt Nam có rất nhiều địa danh trùng tên. Những cái tên như Tân An, Phú Hoà, Long Hưng, Bình Minh xuất hiện ở nhiều tỉnh khác nhau, có khi ở cả ba miền. Khi bỏ dấu, số trùng còn tăng lên.
Người giữ tên một địa danh như vậy cần biết mình đang giữ cho nơi nào. Nếu không ghi rõ, người đọc mỗi vùng sẽ nghĩ đó là tên quê họ.
Cái hay là tên trùng có thể có nhiều nhóm người cần. Cái khó là không nhóm nào chắc chắn tên đó dành cho mình.
Lời khuyên là khi giữ tên địa danh phổ biến, ghi trong sổ rõ nơi mình nghĩ tới, và khi dựng trang thì nói rõ tỉnh, vùng ngay từ dòng đầu.
Bẫy thứ hai: ranh giới thay đổi
Đơn vị hành chính ở Việt Nam đã nhiều lần được sắp xếp lại. Có tỉnh được tách ra, có tỉnh được nhập lại, có huyện đổi tên hay thôi tồn tại. Một địa danh hôm qua thuộc tỉnh này, hôm nay có thể đã thuộc một đơn vị khác.
Người dân thường gọi theo tên quen rất lâu sau khi tên hành chính đổi. Vì vậy một tên miền theo tên cũ vẫn có thể có ý nghĩa, nhưng người viết giới thiệu phải nói đúng tình trạng hiện tại.
Điều tuyệt đối tránh là dựa vào trí nhớ hay một trang cũ để nói một nơi thuộc tỉnh nào. Hãy kiểm tra ở nguồn chính thức của địa phương ở thời điểm viết.
Cũng vì ranh giới thay đổi mà không ai nên làm một bảng cố định địa danh thuộc tỉnh nào rồi tin mãi vào nó. Bảng đó sẽ sớm thành nguồn sai mới.
Bẫy thứ ba: gán nhầm nơi này sang tỉnh khác
Đây là bẫy mình muốn nhấn mạnh nhất, vì nó từng xảy ra thật. Một tên mang tên một phường ở miền Trung được viết giới thiệu rằng nó thuộc một tỉnh lân cận, trong khi thực tế nơi đó thuộc một tỉnh khác. Lỗi lặp lại mấy lần trong cùng một bài.
Một trường hợp khác, một địa danh vùng Đông Nam Bộ bị gán cho các tỉnh miền Tây. Người đọc không quen vùng sẽ không phát hiện ra, nhưng người địa phương đọc là thấy ngay và mất lòng tin.
Cái nguy là loại sai này không có bộ kiểm chính tả nào bắt được. Chữ viết đúng, câu văn trôi, chỉ có sự thật là sai. Nhất là khi để máy viết hộ, nó có thể tự tin gán một nơi vào tỉnh sai.
Cách duy nhất là người đọc lại, ưu tiên người biết vùng đó. Với tên quê ai, nhờ chính người quê đó đọc là chắc nhất.
Giữ tên địa danh cho tử tế
Người giữ tên quê tử tế thường làm vài việc nhỏ. Ghi rõ nơi chốn và tỉnh hiện tại trong sổ. Nếu dựng trang, giới thiệu đúng, không phóng đại, không bịa đặc sản mà quê không có.
Không dùng tên địa danh để giả làm trang chính thức của địa phương. Người dân và du khách dễ nhầm, và đó là điều không nên.
Nếu một người con của làng, một hợp tác xã, một nhóm làm du lịch cộng đồng tìm tới và muốn dùng tên, người giữ tên tử tế sẽ nói chuyện thiện chí. Tên quê được dùng cho quê là kết cục đẹp.
Bạn có thể xem cách một kho tên đặt các tên địa danh và tên vùng miền thành nhóm riêng tại Tên Miền Đẳng Cấp, tenmiendangcap.com. Còn bạn, quê bạn có một cái tên nào mà bạn mong được giữ gìn trên mạng không.
Câu hỏi thường gặp
Có được đăng ký tên miền trùng tên một tỉnh không?
Với nhiều đuôi, tên trùng địa danh vẫn đăng ký được như tên thường. Một số đuôi quốc gia có thể giữ lại hoặc có quy định riêng với tên đơn vị hành chính. Hãy hỏi nhà đăng ký ở thời điểm làm thủ tục.
Tên địa danh cũ sau khi đổi tên hành chính còn giá trị không?
Vẫn có thể có, vì người dân và du khách thường gọi theo tên quen trong thời gian dài. Nhưng khi giới thiệu, nên nói rõ tên hiện tại để không gây hiểu lầm.
Làm sao kiểm tra một địa danh thuộc tỉnh nào?
Tra ở nguồn chính thức của địa phương hoặc cơ quan quản lý hành chính ở thời điểm bạn viết, và hỏi người sống ở đó. Đừng dựa vào trí nhớ hay một bài viết cũ.
Có nên giữ cả bộ tên địa danh cho mọi tỉnh không?
Chỉ nên nếu bộ đó có một chủ đề rõ và bạn chịu được phí gia hạn. Mỗi tên lẻ trong bộ thường có ít người cần, nên đừng giữ chỉ để đủ số.
Dùng tên làng nghề làm tên miền có cần xin phép không?
Đăng ký tên miền thường không cần xin phép làng nghề. Nhưng nếu tên làng nghề đã được bảo hộ như một chỉ dẫn địa lý hay nhãn hiệu tập thể, việc dùng cho kinh doanh có thể có ràng buộc. Nên tìm hiểu trước.
