Phép thử điện thoại là đọc tên miền cho một người ở đầu dây bên kia rồi để họ tự gõ lại. Tên đẹp là tên họ gõ đúng ngay lần đầu, không cần bạn đánh vần, không cần giải thích chữ nào có chữ h, chữ nào không. Rớt phép thử này nghĩa là mỗi lần khách được giới thiệu qua lời nói, bạn có thể mất họ.
Chào bạn, đây là Nhà Sưu Tập. Tiệm nhỏ ở Việt Nam sống nhờ truyền miệng rất nhiều, người này kể người kia, đọc tên qua điện thoại, qua tin nhắn thoại. Tập này mình nói vì sao tiếng Việt không dấu khiến phép thử ấy khó hơn người ta nghĩ.
Vì sao đọc qua điện thoại lại khó?
Khi nhìn chữ viết, người ta thấy rõ từng chữ cái. Khi nghe, người ta chỉ có âm thanh, rồi tự chuyển âm thanh thành chữ. Mỗi bước chuyển như vậy là một chỗ có thể trượt.
Qua điện thoại, âm thanh còn bị nén và có tiếng ồn. Những âm gần nhau càng khó phân biệt. Thêm nữa, người nghe thường đang vội, vừa nghe vừa ghi, không có thời gian hỏi lại từng chữ.
Với tên miền tiếng Việt, khó khăn nhân đôi. Người nghe phải làm hai việc: nghe ra cụm từ có dấu, rồi tự bỏ dấu cho đúng cách người giữ tên đã bỏ. Hai người có thể bỏ dấu theo hai cách khác nhau.
Đó là lý do có những cái tên nhìn trên giấy rất đẹp mà khi nói ra lại chật vật. Phép thử điện thoại bắt được đúng điểm yếu này.
Những chữ hay bị bỏ dấu sai
Chữ đ khi bỏ dấu thành d. Phần lớn người Việt quen chuyện này, nhưng vẫn có người viết dd theo kiểu gõ chữ trên máy, hoặc lúng túng không biết bỏ thế nào. Tên có nhiều chữ đ thì rủi ro tăng lên.
Các nguyên âm có mũ và có móc như ư, ơ, ô, â, ă khi bỏ dấu đều quy về u, o, a. Người nghe thường làm đúng, nhưng với vần dài như ương, ươc, ươi thì có người viết uong, có người viết uon, có người thêm chữ thừa.
Chữ y và chữ i là một bẫy khác. Tiếng Việt có những từ được viết cả hai cách, kiểu kỹ và kĩ, lý và lí. Khi đọc tên qua điện thoại, người nghe không biết bạn chọn cách nào.
Khi thấy tên của mình có một trong những chỗ này, hãy tự hỏi: nếu người nghe chọn cách viết còn lại, bản đó thuộc về ai. Nếu bản đó còn trống, nhiều người giữ luôn cả hai để khách không bị lạc.
Giọng từng vùng làm tên đổi chữ thế nào?
Nói sang chuyện giọng. Ở nhiều vùng miền Bắc, d, gi và r nghe gần như giống nhau. Người nghe ở đó có thể viết một tiếng bắt đầu bằng r thành d hoặc gi. Ở nhiều nơi miền Nam, v, d và gi lại nghe như nhau.
Có vùng không phân biệt tr với ch, s với x khi nói. Có vùng lẫn n với l. Miền Nam hay đọc vần an và ang, ăn và ăng gần nhau, vần ân với âng cũng vậy. Người nghe từ những vùng đó có thể viết tên của bạn theo đúng tai của họ, chứ không theo chữ bạn đăng ký.
Điều này không có nghĩa là giọng vùng nào sai. Đó chỉ là tiếng Việt sống động. Nhưng với người chọn tên miền, đó là một yếu tố phải tính, nhất là khi khách hàng ở khắp cả nước.
Một cái tên an toàn là tên mà các tiếng trong đó ít rơi vào những cặp hay lẫn. Nếu bắt buộc phải dùng, hãy nghĩ tới việc giữ thêm bản viết theo giọng phổ biến của khách mình.
Con số, chữ số và dấu gạch ngang qua điện thoại
Tên có con số là phép thử khó. Bạn nói tên có số ba, người nghe không biết bạn viết chữ số hay viết chữ ba. Hai bản đó là hai tên miền khác nhau.
Dấu gạch ngang còn khó hơn. Bạn phải nói thêm câu có gạch ngang ở giữa, và người nghe phải nhớ chỗ đặt nó. Thực tế rất nhiều người bỏ qua dấu này khi gõ, và rơi thẳng vào tên không có gạch, có khi là của người khác.
Không phải tên có số hay có gạch ngang là xấu. Nhưng nếu bạn biết khách sẽ tìm tới mình chủ yếu bằng lời nói, những chi tiết đó là rào cản thật.
Mình sẽ có một tập riêng nói kỹ về gạch ngang và con số. Ở đây chỉ cần nhớ: mỗi lần bạn phải nói thêm một câu giải thích, tên đã mất một điểm trong phép thử điện thoại.
Làm phép thử thế nào cho đúng?
Chọn ba người không biết trước tên, tốt nhất ở ba vùng khác nhau. Gọi điện, nói một câu tự nhiên như khi giới thiệu: trang của mình là tên này, chấm com. Không đánh vần, không nhấn nhá thêm.
Nhờ họ nhắn lại đúng cái họ đã gõ. Ba bản giống bạn là tên rất khoẻ. Có một bản sai, xem sai ở đâu và có cách nào chỉnh tên hoặc giữ thêm bản sai đó không.
Nếu cả ba đều sai ở cùng một chỗ, đó là dấu hiệu tên có một điểm yếu cố hữu, khó chữa. Cái tên ấy vẫn có thể đáng giữ nếu nó có điểm mạnh khác, nhưng bạn nên biết trước rằng nó không hợp với kiểu kinh doanh sống nhờ truyền miệng.
Phép thử này mất chưa tới mười phút mà tiết kiệm cho bạn cả năm phân trần với khách. Còn bạn, thử đọc tên trang mình hay vào nhất cho người thân nghe xem họ có gõ đúng không.
Câu hỏi thường gặp
Tên miền có phân biệt chữ hoa chữ thường không?
Không. Tên miền viết hoa hay viết thường đều dẫn về cùng một nơi. Người ta hay viết hoa chữ đầu mỗi tiếng khi in trên danh thiếp để dễ đọc, nhưng khi gõ thì không cần.
Có nên giữ thêm bản viết sai của tên miền mình không?
Nếu tên của bạn có một chỗ người ta rất hay viết sai và bản sai đó còn trống, giữ thêm rồi chuyển hướng về tên chính là cách rẻ để khỏi mất khách. Không cần giữ mọi bản sai có thể nghĩ ra.
Đọc tên miền tiếng Việt cho người nước ngoài thì sao?
Người nước ngoài không quen bỏ dấu tiếng Việt nên thường phải đánh vần từng chữ cái. Nếu khách chính của bạn là người nước ngoài, nên cân nhắc tên ngắn hoặc tên tiếng Anh dễ đọc.
Tên miền ngắn có luôn qua phép thử điện thoại không?
Không hẳn. Một tên ba chữ cái không có nghĩa phải đọc từng chữ cái, và các chữ như b với p, m với n qua điện thoại rất dễ nghe nhầm. Ngắn chưa chắc đã dễ nghe.
Có cách nào giúp khách gõ đúng ngoài việc đổi tên không?
Bạn có thể nhắn tên bằng tin nhắn thay vì đọc, in tên lên danh thiếp và bảng hiệu, và giữ thêm vài bản viết sai phổ biến. Nhưng tên tự nó dễ gõ vẫn là cách bền nhất.
